آسیب ترجمه

مشکل اصلی ما در حوزه نشر کودک و نوجوان مبتنی بودن بر ترجمه آثار خارجی است. عموم ناشران فعال در حوزه ادبیات کودک و نوجوان تمایل به چاپ آثاری دارند که ترجمه می‌شود. دلیلش این است که چاپ این آثار بسیار ارزان قیمت است و البته لطمات فراوانی را به فرهنگ ما و به مخاطب ما می‌زند. این کار باعث می‌شود در خیلی از زمینه‌ها فضای رشد به تعویق بیفتد.
صراحتاً می‌گویم که خیلی از آثار که ترجمه و چاپ می‌شود؛ هم متن و هم تصویرش را خود ما بهتر می‌توانیم تولید کنیم. البته خیلی از آثار خارجی ترجمه و خواندنش واجب است؛ به لحاظ آشنایی با ادبیات روز، اما تنها پنج درصد آثار فعلی واجد این شرایط هستند. نود و پنج درصد دیگر تنها برآورده‌کننده اهداف مالی ناشران داخلی است. بارها و بارها در جشنواره‌ها و در غالب بیانیه‌های مختلف این موضوع را گفته‌ایم و تذکر داده‌ایم؛ اما به این موضوع هیچ توجهی نمی‌کنند.
مسئله اصلی این است که به سمت واردات رفته‌ایم. راه حلی که به نظر من می‌رسد ایجاد سهمیه است. اینکه ناشران کودک و نوجوان در ازای چاپ هشت کتاب داخلی بتوانند دو کتاب ترجمه را چاپ کنند. در تئوری کسی با این طرح مخالفت نمی‌کند اما در عمل هرکس ساز خود می‌زند و مخالف است. باور کنید اگر این روند ترجمه را ادامه بدهیم باورتان نمی‌شود که چه اتفاقات بدی رخ خواهد داد و چه بر سر فرهنگمان می‌آید. ما در هنگام حمله مغول به ایران نود و نه درصد کتاب‌ها و کتابخانه‌هایمان را سوخته دیدیم؛ ماجرای ترجمه آثار کودک و نوجوان هم اگر همین روند را طی کند حمله مغولی دیگر است.
قبول که در زمینه رمان نوجوان در حد خارجی‌ها نیستیم؛ اما در زمینه‌های دیگر، در داستان کوتاه نوجوان و در داستان و تصویرگری کتاب کودک چیزی از آنها کم نداریم. در این زمینه‌ها حتی قادر به رقابتیم. اما بحث ما بحث کیفیت نیست؛ بحث اقتصادی است. ناشر انگار برایش صرف نمی‌کند آثار داخلی را منتشر کند. باید زمینه را فراهم و برای مخاطب بستر مناسبی را ایجاد کنیم تا در چنین پروسه‌ای استعدادهای خودمان را کشف کنیم.
این مسیر احتیاج به برنامه‌ریزی بلند مدت دارد. باید ببینیم که امروز برایمان مهم است یا آینده. اگر نگاه بلندی داشته باشیم قطعاً چاره‌ای مناسب پیدا خواهد شد.
در جهان تعداد زیادی ناشر کوچک وجود دارد که با سرمایه‌های کم کتاب‌های خوبی منتشر می‌کنند. باید به این سمت‌وسو برویم. امروز ناشران بسیاری داریم که ناشایست مجوز نشر گرفته اند؛ که کار اصلی شان نشر نیست و دغدغه کتاب و فرهنگ ندارند. اینها باید تعطیل شوند و از ناشران وقعی حمایت شود. در این صورت اگر از ناشران واقعی حمایت شود آنها هم به سمت کشف استعدادها و نویسنده‌های خلاق خواهند رفت و در نهایت ادبیات کودک و نوجوان ما رونق خواهد گرفت؛ فرهنگ ما بسیار به این موضوع وابسته است.