ترجمه همزمان کتاب نتیجه سیاست‌های غلط است

مهدی غبرایی مترجم پیشکسوت معتقد است انتشار همزمان چند ترجمه از یک کتاب، آفتی است که رفع آن سال‌های سال طول خواهد کشید.

خبرآنلاین: ورود چند ترجمه از یک کتاب به طور همزمان به بازار کتاب، اتفاق تازه‌ای نیست. به نظر می‌رسد اطلاع رسانی درباره کتابهای در دست ترجمه و فراتر از آن ایجاد یک بانک ترجمه در این باره موثر باشد، اما مهدی غبرایی، مترجم با سابقه کشورمان معتقد است مسئله ترجمه‌های همزمان به دلیل بی اطلاعی ناشران نیست و دلایل دیگری دارد. بنابراین تاسیس یک بانک اطلاعاتی از ترجمه نمی ‌تواند میسر باشد.

ترجمه‌های همزمان
کتاب «هزار خورسید تابان» با ترجمه مهدی غبرایی از آن دست کتاب‌هایی است که حدود سه ترجمه از آن وارد بازار کتاب شد. حالا  غبرایی کتابی ترجمه کرده به نام «میلیونر زاغه‌نشین» اثر ویکاس سوراپ، نویسنده هندی که حالا نشر ققنوس قصد انتشار همین کتاب با ترجمه صنم غیابی را دارد. غبرایی که بیش از سی سال در زمینه ترجمه فعالیت کرده، ترجمه همزمان چند کتاب را معضلی می‌داند که بر فروش و بازار کتاب تاثیر می‌گذارد. غبرایی می‌گوید: «در سال‌های اخیر کسانی که یکی از زبان‌های خارجی را به هر ترتیب آموخته‌اند و یا به واسطه زندگی در خارج از کشور به یک زبان خارجی آشنا شده‌اند، دست به کار ترجمه می زنند بدون توجه به این نکته که تسلط نسبی برای ترجمه یک کتاب کافی نیست.»
اما غبرایی در این باره نگران نیست چرا که معتقد است مخاطب اهل کتاب و مطالعه می‌تواند ترجمه‌های بهتر را شناسایی کند. او می‌گوید: «من سالهاست که ترجمه می‌کنم و از مخاطبان بازتاب‌های خوبی دیده‌ام. آنها برای خریدن کتاب به نام و سابقه مترجم اهمیت می‌دهند و به دنبال ترجمه‌ای می روند که کار یک مترجم مسلط باشد.»

تحت تاثیر همه چیز
ترجمه همزمان کتاب نیز مانند هر مسئله دیگری دلایلی دارد و منشاء بروزی و به اعتقاد غبرایی این مسئله ناشی از کاستی‌ها و نابسامانی‌های است که به این زودی رفع نمی‌شوند. او می‌گوید: «تا وقتی بی نظمی و نابسامانی در همه حوزه‌ها وجود داشته باشد، کتاب نمی‌‌تواند از این بی نظمی در امان باشد. هر وقت همه چیز در کشورمان سر و سامان پیدا کرد، تالیف، ترجمه و انتشار کتاب هم نظم پیدا خواهد کرد و این اتفاقی است که به این زودی‌ها و به این سادگی‌ها رخ نمی‌دهد. تغییر در شرایط فعلی ترجمه نه تنها به عمر من قد نمی‌دهد، بلکه به 20 یا 30 و یا حتی 50 سال زمان نیاز دارد.»
به نظر می‌رسد به خاطر رکودی که در بازار کتاب ایجاد شده، مترجم و حتی ناشر ترجیح می‌دهد کتاب‌هایی را انتخاب کند که یا قبلا ترجمه شده‌اند و مورد توجه قرار گرفته‌اند یا سابقه فروششان در دنیا قابل توجه بوده‌است. با چنین دیدگاهی طبیعی است که همزمان چند مترجم دست به کار ترجمه یک کتاب بشوند و یا به محض فروش خوب یک کتاب، ترجمه‌های متعددی از آن وارد بازار کتاب شود.
البته غبرایی در این باره به دلیل دیگری هم اشاره می‌کند: «یکی از دلایل ترجمه‌های موازی از یک کتاب، نیاز جوان‌ترها و تازه‌کارها برای مطرح شدن در حوزه ترجمه است. بیکاری، مشکلات مالی، نیاز به حضور موثر و مواردی از این دست باعث می شود یک ناشر جوان کتابی را برای ترجمه انتخاب کند که قبلا با استقبال مواجه شده‌ است. صد البته نه جوانی جرم است و نه تازه کار بودن اما کتاب‌های زیادی برای ترجمه وجود دارد.»
مترجم رمان «بادبادک‌باز» معتقد است به جز مسائل مالی، مشکلات فرهنگی هم در بروز چنین آفتهایی بی تاثیر نیست. او معتقد است که جامعه ما نیاز به تمرین دموکراسی، تحمل و مدارا هم دارد و با این همه سپاسگذار خوانندگان گمنامی است که باعث رشد قابل توجه تیراژ ترجمه‌های او شده‌اند.
طبیعی است در کنار مترجم‌هایی چون غبرایی باید فضایی برای جوانترها هم باشد که دست به موازی کاری، بالارفتن از پله‌های موفقیت دیگران و حتی زرنگ‌بازی نزنند.