روایت بهاء الدین خرمشاهی از «فراز و نشیب‌های ترجمه»

«بهاء الدین خرمشاهی» از تالیف کتابی درباره فراز و نشیب‌های ترجمه در ایران با عنوان «ترجمه کاوی» و انتشار این اثر تا پایان سال خبرداد.

بهاءالدین خرمشاهی به خبرنگار فرهنگی و هنری پانا گفت: حدود دو دهه در فکر تالیف کتابی درباره چند و چون و فراز و نشیب ترجمه در ایران بوده ام و از آنجا که در عصر ترجمه به شکل حرفه ای کار کرده ام، علاقه داشتم ریزه کاریهای مسایل ترجمه را به نحوی که برای جوان ترها ارزش آموزشی داشته باشند، بیان کنم.
خرمشاهی با اشاره به مسایل مهمی که در این کتاب مطرح کرده است افزود: در این کتاب، ترجمه از دو زبان عربی با هزار سال مسابقه مطرح است، بخش نخست این کتاب با عنوان «هزار سال ترجمه» نمونه هایی از ترجمه های قرن سوم و چهارم تا امروز از جمله ترجمه های بزرگانی مانند عبدالله کوثری، کامرانی فانی، رضا جعفری، نجف دریابندری، علی رامین، سیامک عاقلی و صاحب نظرانی از این دست را شامل می شود.
وی اظهار داشت: فصل دیگری از این کتاب درباره فرهنگهای دو زبانه است؛ البته فرهنگ های دو زبانه را فرهنگ های ترجمه ای هم می نامند چون به طورغالب بر بنای ترجمه و معادل یابی از روی فرهنگ های یک زبانه ساخته می شوند، در این بخش همچنین بسیاری از فرهنگ های عربی به فارسی و انگلیسی به فارسی را توضیح داده و معرفی کرده ام و حتی درباره برخی از آنها نقد و نظر نوشته ام.
مولف «فرهنگ موضوعی قرآن» تصریح کرد: «واژه گزینی و معادل سازی» و «رایج ترین غلط های ترجمه ای امروز» عناوین دو فصل دیگر از این کتاب هستند که «فصل واژه گزینی و معادل سازی» فعالیت های فرهنگستان اول تا فرهنگستان امروز (سوم) و نیز کوشش فردی مترجمان را که در پایان بسیاری از کتاب های ترجمه شده، واژه نامه یک سو با دوسویه می آورند، در بر می گیرد.
خرمشاهی گفت: در فصل «رایج ترین غلط های ترجمه های امروز» نیز که چه بسا خواندنی ترین فصل کتاب باشد بیش از 500 غلط را با بیان مشکل درست آن آورده ام.
«اصول وسایل ترجمه» عنوان فصل دیگری از این کتاب است که به گفته خرمشاهی اصلی ترین و بلندترین فصل این کتاب را (بین 60 تا 70 صفحه ) به خود اختصاص خواهد داد.
بهاءالدین خرمشاهی درباره دلیل استفاده از عبارت «ترجمه کاوی» و نه «ترجمه پژوهشی» به عنوان کتاب خود توضیح داد: خوانندگان شاید انتظار دارند نام کتاب را «ترجمه پژوهی» را در سال های اول انقلاب، من رواج مجدد دادم و امروز ده ها رشته علمی را مثل قرآن پژوهی، حافظ پژوهی و حدیث پژوهی با این بسوند به کار می برم اما در مورد این کتاب به این نتیجه رسیدم که «کاوی» هم پسونده رسا و روشنی است، چنانچه آن را در کلمات «واکاوی»، «ژرف کاوی»، «درون کاوی»، «روان کاوی» و کلمه آشنای «کنجکاوی» داریم، از این جهت و نیز برای آن که تنوعی باشد و پسوند نیرمند کمابیش فراموش شده ای احیا شود. نام این کتاب حدود 300 صفحه ای را «ترجمه کاوی» گذاشتم.
به گفته خرمشاهی، «ترجمه کاوی» تا پایان سال و یا در نهایت تانمایشگاه کتاب در اردیبهشت سال 86 در بازار کتاب توزیع می شود.