ترجمه كتاب «بوطیقای ساخت گرا» امضای شخصی من را ندارد

به گزارش «ترجمانه» به نقل از فارس، نشست نقد كتاب «بوطیقای ساخت گرا» نوشته جاناتان كالر و ترجمه كوروش صفوی با حضور فرزان سجودی، امیر علی نجومیان و مترجم كتاب روز سه‌شنبه، 3 آذر 88، در شهر كتاب مركزی برگزار شد.
صفوی در ابتدای این نشست با اشاره به اهمیت كتاب «بوطیقای ساخت گرا» در جوامع دانشگاهی و آكادمیك دنیا به تبیین كیفیت ترجمه و شیوه كارش در تنظیم یادداشتهای موخره و مقدمه كتاب پرداخت.
وی با بیان اینكه آغاز كار ترجمه این اثر به حدود 20 سال قبل برمی‌گردد توضیح داد: من در آن سالها باانگیزه شخصی خودم شروع به كار بر روی این كتاب كردم اما بعد از ترجمه حدود 40 صفحه آغازین آن نسبت به ادامه كار دلسرد شدم چون احساس كردم هیچ ناشری حاضر به چاپ این اثر نمی‌شود.
وی ادامه داد: حدود سه چهار سال قبل كه برای انجام سفری سه ساله به دانشگاه دهلی آماده می‌شدم ناشری تماس گرفت و از من خواست كه كار ترجمه این اثر را بپذیرم و طبیعی است كه من هم با اشتیاق این پیشنهاد را پذیرفتم.
صفوی با بیان اینكه كار ترجمه «بوطیقای ساخت گرا» سه ماه به طول انجامید یادآور شد: بعد از آنكه ترجمه كتاب به پایان رسید آن را برای ناشر ارسال كردم و ناشر هم كتاب را برای ویرایش به دست ویراستاری سپرد كه این كار حدود سه سال زمان برد.
وی با اشاره به اینكه مقدمه 40 صفحه‌ای مترجم بنا به صلاحدید ویراستار به طور كامل از كتاب حذف شده است، توضیح داد: علاوه بر این تصرفات فراوان زبانی و ویرایشی در مجموعه اثر صورت گرفته است به نحوی كه می‌توانم بگویم این كتاب با شكل و شمایلی كه امروز پیدا كرده است دیگر هویت من را ندارد.
صفوی در ادامه با اشاره به سابقه آشنایی شخصی‌اش با جاناتان كالر تصریح كرد: من در مقدمه‌ای كه در حال حاضر وجود خارجی ندارد به طور مفصل توضیح داده بودم كه مشكلم باكالر در چیست و در چه بخش‌هایی با او موافقم و كدام رهیافت‌های نظری او را نمی‌پسندم.
وی با بیان اینكه نحوه ساخت گرایی كالر را نمی‌پسندم، اذعان كرد: به گمان من نگاه كالر به ساخت گرایی در این كتاب كمی دگماتیك است و این مساله باید برای مخاطبان بسط داده شود.
وی با تاكید بر اینكه ترجمه فعلی این اثر فاقد امضای شخصی من است و من آن را متعلق به خودم نمی‌دانم، خاطرنشان كرد: من در تمام دوران حیات علمی‌ام حتی یك بار هم از واژه «بوطیقا» استفاده نكرده‌ام و باید اعتراف كنم كه از این كلمه نفرت دارم اما در كمال تعجب ویراستار كتاب ترجمه «شعر شناسی ساخت گرا»ی من را به «بوطیقای ساخت گرا» برگردانده است.
صفوی سپس به شیوه و پسند شخصی‌‌اش در امر ترجمه اشاره كرد و گفت: همان طور كه در مقدمه كتاب دیوان شرقی و غربی گوته فرضیه نوع ترجمه‌ام را معرفی كرده‌ام بر این اعتقادم كه ترجمه لفظ به لفظ و جمله به جمله كارساز نیست و من از این روش استفاده نمی‌كنم.
وی ادامه داد: در كتاب‌هایی كه من ترجمه می‌كنم بسیاری از مواقع گاهی چندین صفحه از متن اصلی برگردانده نمی‌شود چون فرض بر این است كه مترجم باید خودش را به جای نویسنده بگذارد و ببیند اگر او می‌خواست همان مطالب را به زبان فارسی بیان كند، چگونه حرف می‌زد و همان‌ها را بگوید.
وی با بیان اینكه من در زمینه ترجمه ادعایی ندارم و بنابراین نگران قضاوت دیگران نیستم، متذكر شد:‌اگر چه ویراستار كتاب بوطیقای ساخت گرا به هیچ وجه شیوه ترجمه من را رعایت نكرده است اما خوشحالم كه این اثر مهم و كلاسیك سرانجام جامه نشر پوشید و به جامعه فرهنگی ما راه پیدا كرد.
وی افزود: كالر در بخشی از كتاب خودش شعری را نقل كرده تا اثبات كند كه این شعر به هیچ زبانی قابل ترجمه نیست و طبیعی است كه من هم آن شعر را ترجمه نكردم اما ویراستار اثر به گمان اینكه غفلتی از جانب من صورت گرفته آن شعر را هم ترجمه كرده است.
وی همچنین عنوان كرد: كالر در این اثر دیدگاهی را طرح می‌كند و می‌گوید ادبیات در دوران اخیر كمتر مورد توجه زبان شناسان قرار گرفته است كه به گمان من حرف درستی است.
وی ادامه داد: شاید یكی از دلایل این مساله این باشد كه زبان شناسی از زمان نوام چامسكی به بعد غالبا به دنبال فرمالیسم و صورت گرایی رفته است و این نگرش خیلی نمی‌تواند به ادبیات توجه كند.
وی با بیان اینكه این حرف به معنای آن نیست كه همه زبان شناسان پیرو چامسكی هستند، تصریح كرد: به گمان من دیدگاه كالر در این زمینه خیلی كارساز نیست چون اساسا من با فرض دیگری ادبیات را بررسی می‌كنم و معتقدم اگر زبان شناسی نتواند به ادبیات توجه كند، به این معناست كه ما زبان شناسی نداریم.
صفوی در پایان با ابراز خرسندی از پیدایش وجوه مشترك نظری میان زبان شناسان ایرانی تاكید كرد: این وجوه مشترك بدون تماس فكری مستمر میان ما زبان شناسان ایرانی شكل گرفته است و من تصور می‌كنم كه اگر وضعیت به همین منوال پیش برود ما طی 10 سال آینده می‌توانیم ادعا كنیم كه از یك مكتب خاص زبانی پیروی می‌كنیم.